Dünya’da modadan dinlediğimiz müzik alışkanlıklarına kadar her şeye “Popüler Kültür” adını verdiğimiz bir süreç etki ediyor. Özellikle gençler, popüler kültür öğelerini sıkça takip edip bazen bir moda akımını kendi hayatlarına ekleyip bazen ise sadece bir video ile akımlara katılarak bu kültüre dâhil olabiliyor. Ancak bazı öğeler Türkiye’ye anında gelirken, bazı öğelerin ise ulaşması yılları bulabiliyor. Ülkemize popüler kültürün yansıma sürecine değinmeden önce gelin popüler kültürün tanımına bakalım.
Nedir bu “Popüler Kültür”?
Aslında popüler kültür, bizim bildiğimiz kültürel öğelere kıyasla sürekliliği olan bir yapı değildir. Aksine, belli zamanlarda bazı öğelerin ön plana çıktığı; o dönem popüler olan ancak zamanla yerini başka bir şeye devredenöğelerden oluşur. Genellikle eğlence ve tüketim alanında medya yoluyla yayılıp herkesin kültürü olarak tanımlanabilir. Yani o dönemin dinlenen müziği, o dönemin pop’unu oluşturur; ancak zamanla yerini başka bir türe teslim eder. Böylelikle sonsuz uzayan, daha genel bir kültür oluşur.
Peki Türkiye bu popüler kültüre nasıl dâhil oluyor?
Aslında yazımızın en kritik yeri burası; çünkü popüler kültür öğelerinin her biri aynı anda ülkemize yansımıyor. Bazen bu yansıma süreci 3–4 yıla kadar uzayabiliyor. Müzik ve giyim alanı aynı kültürün içinde bulunsa da, yapısal farklılıklarından dolayı bu kültürün yansıma sürecinde zamansal farklılıklar ortaya çıkabiliyor.
Moda sektörü, üretimini zaten dönemin popülerlerinden yola çıkarak yapar. Birden fazla markaya sahip olması sayesinde bu popülerleri hızlıca üretip insanların önüne sunabilir.
Müzik sektörü ise daha zaman isteyen bir yapıdadır. Yerel sahneye uyarlama, dil, ekonomik koşullar ve mekânlar (barlar, sahneler) gibi filtrelerden geçerek önümüze uzun sayılabilecek bir süre sonra gelir.
Müzik, sinema ve sanat sektörü geçmiş yıllara (2000 öncesine) bakıldığında ana akım medya desteğiyle önümüze daha hızlı sunulurken, günümüzde ana akım medyanın bu geçişi kontrol etmemesinden dolayı Batı’da popüler olan ilgili tarz önce “ehlileştirilip”, ardından Türkiye sektörüne sunuluyor. Yani Batı’da punk, grunge gibi türler 2000’ler öncesinde ortaya çıkmış ve popüler kültürü oluşturmuşken, ülkemize bunun gelmesi 2001–2002 yıllarını bulmuştur.
Sosyal Medya = Filtrenin Çöküşü
İlerleyen zaman ve teknolojik gelişmeler, tabii ki popüler kültür süreçlerini de kökten etkiledi. Hatta teknoloji, popüler kültürün en büyük destekçisi hâline geldi denebilir. Eskiden bu kültürün Türkiye’ye yansıması ana akım medya tarafından kontrol edilirken, artık Batı’da popüler olan bir şeyin önümüze düşmesi 1–2 saati bile bulmuyor. TikTok gibi sosyal medya araçları sayesinde insanlar popüler olan her şeyi anında görüp akımlara dâhil olabiliyor.
Ana akım medyanın zamanında “ehlileştirip” sunduğu bu kültüre artık hiçbir filtreden geçmeden ulaşıyoruz. Hatta teknoloji bu noktada sadece bir araç değil, kültürün kendisi hâline geldi. Yeni çıkan bir cihaz bile popüler kültürün bir öğesi olarak insanların tüketimine dâhil edilebiliyor.
Ancak filtrenin çökmesi, bu kültürün zararına da olabiliyor. Çünkü uyarlama süreci ortadan kalkmış durumda.
15 yıl öncesine baktığımızda, popüler olan bir akım bize yansırken insanlar yaratıcılığını kullanarak bu içerikleri uyarlayıp sunuyordu. Günümüzde ise her şeyin anında önümüze gelmesi, bu uyarlama sürecini yok ediyor. Bir akım daha karşımıza çıktığı anda 1–2 gün içinde birebir kopyalanıp tüketiliyor. Bu öğeler kimlik oluşumundan ziyade, sadece beğeni sayısı ve takipçi artışı gibi amaçlara hizmet edebiliyor
Bu da önemli bir soruyu doğuruyor:
Popüler kültür öğeleri artık yaşanmadan mı tüketiliyor?
Geçmişte bu öğelerin tüketimi yıllara yayılırken, günümüzde haftalarla sınırlı kalıyor. Yaratıcılığın yerini birebir kopyalar almışken ve tüketim süresi bu kadar kısalmışken, bu kültürün sürekliliği nasıl devam edebilir?
Hızlanma ve Yüzeyselleşme
Günümüzde popüler kültüre dışarıdan bakıldığında görülen ilk şey, tüketim hızlandıkça aidiyet ve anlamın azalmasıdır. 2000’lerin başında grunge yalnızca bir müzik türü değil, onu benimseyenlerin yaşam tarzına dönüşmüş bir kültürken; günümüzde ortaya çıkan yeni akımlar herhangi bir aidiyet oluşturmadan yok oluyor.
Eskiden bir kişinin giyimine bakarak dinlediği müziği tahmin etmek mümkünken, bugün farklı kültürleri benimseyen insanlar aynı estetik içinde eriyor. Benimseme ve aidiyet büyük ölçüde yok olmuş, kültürün anlamı boşaltılarak yalnızca tüketimden ibaret hâle gelmiştir. Kültürü kültür yapan yapı taşları ortadan kalkmışken, buna hâlâ kültür demeye devam edebilir miyiz?
Türkiye ve Bitmeyen İkiliği
Türkiye’de bir kültürün yaşanma süreci, Batı’ya kıyasla daha gerilimli ve ikiliklerle dolu bir yapıya sahiptir. Ülke, kendi kültürel yapısı daha katıyken Batı’dan gelen zamansız ve sürekliliği olmayan kültürlerle karşılaştığında bu durum kaçınılmaz bir ikilik yaratır.
İkilik, belki de ülkemizin asla vazgeçmediği ve sürekli tekrar eden bir senaryodur. “Örf-adet” yapısı, bazı popüler kültür öğelerinin yaşanmasını doğrudan engelleyen bir noktaya dönüşmüştür.
Gelenek ↔ modernlik
Yerel ↔ küresel
Sahici ↔ taklit
Bu karşıtlıklar nedeniyle bazı moda akımları yaşanmadan yok sayılmış, bazı müzik türleri özellikle 90’larda “şeytan işi”olarak damgalanmış, bazı dijital içerikler ise uyarlama yerine “taklit” olarak görülmüştür. Sinema ve dizi sektöründe özellikle “kendi” kültürümüzün dışına çıkmadan batı popüler kültüründen uzak durulduğu örnekler mevcuttur. Bu da aslında Türk halkı sosyolojisinde düşününce verilmiş örneklerden sayılabilir.
Daha alt kültür olarak tanımlanan ve buraya aidiyet hisseden insanlar, bu kimliklerini herkesin benzer olduğu semt ve ilçelerde daha rahat sergilerken; başka alanlarda farklı kimliklere bürünerek bu kültürel öğeleri yaşamaya devam edebiliyor.
Kadıköy’de “alternatif”, AVM’de ise daha “moda” bir kimlik seçilmesi bunun en basit örneklerinden biridir. Sosyal medya algoritmaları sayesinde ise bu ikiliklerle yüzleşmeden, popüler kültür tüketimi kesintisiz şekilde devam edebiliyor.
Her Zaman Varlığını Sürdüren: Zamansız Bir Kültür
Sonuç olarak zamansızlık, popüler kültürün en güçlü silahıdır. Her zaman var olmuş ve bulunduğu yerin yapısına uyum sağlamaktan çok, o yapıyı dönüştürerek varlığını sürdürmüştür. Bugün geçmişteki bazı akımlara “cringe” desek bile, bir zamanlar onları yaşamak için can atıyorduk. 2000’lerin başındaki emo saçlar, MSN nick’leri; bugün “vintage” ya da “trap” estetiğiyle yer değiştirerek var olmaya devam ediyor.
Kültür kelimesinin içi hızlı tüketimle boşaltılmış olsa bile, bizden istenen belki de tam olarak buydu:
Tüketmek, tüketmek ve tüketmek.
Sizler popüler kültürün ülkemizdeki varlığı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Özlediğiniz ya da unutamadığınız popüler kültür öğeleri nelerdi?
Yorumlarınızı bekliyoruz.
FounderN Kimdir?
FounderN, girişimcilik dünyasının en güncel haberleri, inovasyon odaklı içerikleri ve ekosistemin her bir parçasına değer katan çalışmalarıyla, faaliyet gösteren dinamik bir dijital medya platformudur. 2020 yılında “Girişim Haberleri” adıyla başlayan serüvenimiz, Eylül 2024 itibarıyla FounderN kimliği ile, girişimcilik ekosisteminin ilham veren dinamik sesi olma yolculuğuna devam ediyor. FounderN; teknoloji, girişim ve yatırım dünyasındaki gelişmeleri yaratıcı ve yenilikçi bir perspektifle sunarak iş dünyasının liderlerini, yatırımcılarını ve girişimcilerini sizlerle bir araya getirir.
FounderN olarak misyonumuz, yalnızca yaşanan son gelişmeleri paylaşmak değil, okurlarımızı bu gelişmelerin aktif bir parçası haline getirmek ve ekosistemin sürdürülebilir büyümesine katkı sağlamaktır. Ekosistemdeki en yeni gelişmelerden haberdar olmak, büyüyen bu topluluğun bir parçası olmak istiyorsanız, bültenimize abone olabilir, sosyal medya hesaplarımızdan bizi takip ederek ilham dolu bu yolculuğa katılabilirsiniz.
Bizimle Keşfetmeye Devam Edin: İlginizi çekebilecek diğer #Gündem Haberleri için tıklayın!
Foundern LinkedIn hesabına buradan ulaşabilirsiniz.
Foundern Instagram hesabına buradan ulaşabilirsiniz.
