Genel bir kavram olarak kullanılan “know-how” terimi, bir kişi veya kurumun iş alanında işleri nasıl daha kolay ve iyi yapılacağını bilmesi anlamına gelmektedir. Ticari hayatta bir sır olarak bilinen bu terim, firmaların veya tüzel kişilerin ticari taktikleri arasında yer almaktadır.
Know-how, bir firmanın kendi üretim ve pazarlama yöntemlerini aynı iş kolunda yer alan başka bir çalışan kesime aktarması olarak da tanımlanabilir. Ayrıca bu mekanizma, firmalar arasında satılığa çıkarma, kiralama veya lisanslama işlemlerinde de kullanılabilmektedir.
Know-How Teriminin Genel Özellikleri
Know-how teriminin en önemli özelliği, çoğunlukla gizli bilgileri içermesidir. Firma dışı tüzel veya farklı şirketlere yazılı veya sözlü olarak aktarılması genellikle mümkün değildir. Uluslararası ortamlarda know-how, teknik bilgi aktarımının dışında patent ve ticari bir marka olarak fikri mülkiyet kapsamında korunan ekonomik bir varlıktır.
Fikri mülkiyet olarak saklanan know-how terimi, sadece buluş sahibine aittir ve patent aracılığıyla saklı kalabilmektedir. Bu sırrın piyasaya açıklanması, sadece fikir sahibi olan marka veya kişiye aittir. Know-how olarak bilinen ticari sırrın sahibi dışında sunulması, yasal sorumlulukları da beraberinde getirecektir. Ancak, buluş sahibi sahip olduğu fikri para veya takas karşılığında doğrudan veya aracı sistemler ile üçüncü kişilere aktarabilmektedir.
Know-How ile Patent Arasındaki Farklar
Ülkemizdeki patent işlemleri, icadın tam ve açık bir şekilde yazılan tarifnamesi ile birlikte başvuru yapılması ile sonuçlanmaktadır. Bu başvuru, buluş sahibi tarafından yapılan tüm becerileri ve işlemleri içermelidir. Patent işlemleri sadece bu şekilde tamamlanabilmektedir.
Know-how olarak tanımlanan bilgi ise, sanayi alanında uzun uğraşlar sonucunda edinilmiş bir sır olabilir. Bu sır, uzun deneyimler gerektirdiği için patent alırken tam olarak tarif edilmemektedir. Buluşun ilk safhasında laboratuvar çalışmalarında kısıtlı bir uygulama yapılmış ve ek bilgiye ulaşılmamış olabilir. Bu nedenle buluş patent altına alınsa dahi ticari sır olarak nitelendirilmektedir. Ticari sır olarak saklanan know-how, patentin bitiş tarihi ile eş tutulabilmektedir. Know-how bilgileri, ticari kazanç kaynağı oldukları için önlem alındığı ve koşullar elverdiği sürece sonsuza kadar sır olarak saklanabilmektedir.
Know-How Teriminin Ticari Hayattaki Önemi
Know-how sırları, her firma veya kişi tarafından kolaylıkla ulaşılabilecek bilgiler değildir. Firmalar, ellerinde tuttukları sırları parçalar halinde saklarlar ve tüm parçalara ulaşılsa dahi tamamen çözüme ulaştırılamaz.
Örneğin, dünya pazarında oldukça fazla satış yapan kola markalarının tarifi, know-how konusuna güzel bir örnektir. Bu nedenle Coca-Cola’nın know-how bilgileri, dünyanın en önemli sırlarından biri olarak kabul edilmektedir. Oldukça pahalıdır ve az kişi tarafından bilinmektedir. Söylentilere göre bu tarif sadece iki kişide bulunmaktadır ve bu iki kişi bir araya geldiğinde Coca-Cola tarifi ortaya çıkmaktadır.
Know-How Sırlarının Yasal Boyutu
Know-how sırları, çeşitli firmalar ve kişiler arasında satışlara konu olmakta ve maddi kazanç kaynağı olarak görülebilmektedir. Bu nedenle yasal boyutta bazı sınırlarla satış işlemleri gözetilmektedir. Know-how sırları için bilinen en önemli yasal zorunluluk, satıcı ve alıcı markaların bir işletme olarak faaliyet göstermesidir. Aksi takdirde iki firma arasında know-how ticareti gerçekleşememektedir.
Yasalarda know-how sınırları kısmen çiziliyor olsa da, know-how sırlarının tüm detayları sahip olan şirketlerin elindedir. Bu nedenle know-how yasal çizgilerinin paylaşılması mümkün değildir. Ticari sırların yasal çizgileri de koruma altına alınmaktadır.
Know-How Nasıl Ortaya Çıktı?
Know-how terimi, bulunduğumuz yüzyılda ortaya çıkmış bir kavramdır. Bunun en önemli nedeni, teknolojik gelişmelerin hızla ortaya çıkmasıdır. Küreselleşme ve firmaların güçlenmesi de kavramın ortaya çıkışını açıklamaktadır. Bu döneme Enformasyon Çağı adı verilmekte ve bizler için de “Enformasyon Toplumu” denilmektedir.
Günümüzde bilgiye internet üzerinden saniyeler içerisinde ulaşmayı tercih ediyoruz. Bu nedenle ticari sırların koruma altına alınması ve know-how adı verilen bir kavram altında toplanması şart olmuştur.
“Melek Yatırımcı (Angel Investor) Nedir?” içeriğimizin detaylarına buradan ulaşabilirsiniz!
