Elon Musk ile OpenAI davası, yıllardır süren hukuk mücadelesi, Kaliforniya’daki Oakland Federal Mahkemesi’nde başladı. Davanın ilk gününde tanık kürsüsüne çıkan Musk, 2015’te kâr amacı gütmeyen bir yapay zekâ laboratuvarı olarak kurulan OpenAI’ın zamanla kuruluş misyonundan uzaklaştığını ve ticari çıkarların kamu yararının önüne geçtiğini savundu.
Musk, mahkemede davayı oldukça sert bir ifadeyle özetledi. Ona göre mesele yalnızca OpenAI’ın nasıl yönetildiği değil; kâr amacı gütmeyen bir yapının ticari değere dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği sorusu. Musk, OpenAI’ın bugünkü yapısıyla yoluna devam etmesinin, ABD’deki tüm hayır kurumları için tehlikeli bir emsal yaratabileceğini ileri sürdü.
Dava, OpenAI’ın kuruluş hikâyesi üzerinden iki tamamen farklı anlatıyı karşı karşıya getiriyor. Musk’a göre OpenAI, Google’ın yapay zekâ alanındaki gücüne karşı insanlık yararına çalışan açık ve güvenli bir denge unsuru olarak kuruldu. OpenAI tarafına göre ise Musk, şirket üzerinde istediği kontrolü alamadı ve OpenAI kendisi olmadan büyük başarı elde edince hukuki mücadele başlattı.
Musk’ın İddiası: OpenAI Kuruluş Misyonundan Uzaklaştı
Musk’ın hukuk ekibi, OpenAI’ın 2015 yılında “tüm insanlığın yararı için” kurulduğunu ve şirketin güçlü yapay zekâ teknolojilerini tek bir şirketin kontrolüne bırakmamak amacıyla yola çıktığını savunuyor. Musk’ın baş avukatı Steven Molo, açılış konuşmasında OpenAI yöneticilerini kâr amacı gütmeyen yapıyı ticari çıkarlara çevirmekle suçladı.
Molo, OpenAI’ın dönüşümünü bir müze örneğiyle anlattı. Ona göre bir müze mağazası, müzenin kendisini ele geçirip içerideki eserleri kâr amacıyla kullanamaz. Bu benzetmeyle OpenAI’ın bugünkü ticari yapısının, kuruluşta kamu yararı için inşa edilen nonprofit misyonu gölgelediğini savundu.
Musk da ifadesinde OpenAI’ın kuruluşunda belirleyici rol oynadığını söyledi. Şirketin adını kendisinin bulduğunu, kilit isimleri işe aldığını ve ilk finansmanı sağladığını belirtti. Bu anlatıda Musk, OpenAI’ın yalnızca kurucu destekçilerinden biri değil, kuruluş vizyonunun ana taşıyıcısı olarak kendisini konumlandırdı.
Musk’a göre OpenAI fikrinin şekillenmesinde Google kurucusu Larry Page ile yaptığı konuşma kritik rol oynadı. Page’in yapay zekânın geleceği konusunda fazla iyimser olduğunu düşünen Musk, güçlü AI sistemlerinin tek bir şirketin kontrolünde gelişmesinin büyük risk taşıdığını savundu. Musk, OpenAI’ın bu nedenle Google’a karşı “tam tersi” bir yapı olarak kurgulandığını söyledi.
Duruşmada Musk’ın yapay zekâya dair uzun süredir taşıdığı varoluşsal kaygılar da öne çıktı. Musk, yapay zekânın insan kapasitesini aşacağı günün hızla yaklaştığını, bu teknolojinin doğru yönetilmemesi halinde ciddi tehlikeler doğurabileceğini belirtti. SpaceX’i insanlığın hayatta kalması için bir tür “sigorta” olarak tanımlarken, Neuralink’i de insan beyni ile yapay zekâ arasında daha güvenli bir bağ kurma hedefiyle ilişkilendirdi.
Musk, OpenAI içinde kâr amaçlı bir yapı kurulmasına tamamen karşı olmadığını da kabul etti. Ancak ona göre bu yapı küçük kalmalı, geçici bir finansman aracı gibi çalışmalı ve asıl kontrol her zaman kâr amacı gütmeyen ana organizasyonda bulunmalıydı. Musk bu noktayı, “kuyruğun köpeği sallamaması gerekir” benzetmesiyle anlattı.
Musk’ın ifadesinde OpenAI’dan ayrılma süreci de geniş yer tuttu. 2017’de kâr amaçlı bir yapı kurulması tartışılırken diğer kurucuların çok fazla hisse talep ettiğini, sürecin giderek rahatsız edici hale geldiğini ve sonunda ayrılmaya yöneldiğini söyledi. Musk’a göre sorun para toplamak için ticari bir araç kurulması değil, bu aracın zamanla ana misyonun önüne geçmesiydi.
OpenAI Davası -OpenAI’ın Savunması: “Musk İstediğini Alamayınca Dava Açtı”
OpenAI tarafı ise Musk’ın mahkemeye sunduğu ahlaki anlatıyı reddediyor. Şirketin baş avukatı William Savitt, davanın kamu yararı için açılmış bir mücadele olmadığını, Musk’ın OpenAI üzerindeki kontrolü kaybetmesi ve şirketin kendisi olmadan büyümesi nedeniyle bu yola başvurduğunu savundu.
Savitt’in jüriye verdiği ana mesaj netti: Musk, OpenAI’da istediğini alamadı. OpenAI’a göre Musk, şirketin kâr amaçlı bir yapıya yönelmesine baştan beri tamamen karşı değildi. Aksine, bu yapının nasıl kurulabileceğine dair tartışmaların içindeydi.
Mahkemeye sunulan e-postalarda, Musk’ın yakın çalışma ekibinden Shivon Zilis ve Sam Teller gibi isimlerin OpenAI’ın kâr amaçlı bir yapıya dönüştürülmesini veya nonprofit yapıya bağlı ticari bir birim kurulmasını tartıştığı belirtildi. Bu yazışmalarda Musk’a kâr amaçlı yapı içinde %55 pay, Sam Altman’a ise %7,5 pay verilmesi gibi seçeneklerin konuşulduğu aktarıldı.
OpenAI’ın savunmasına göre bu belgeler, Musk’ın yalnızca nonprofit misyonu korumaya çalışan bir figür olmadığını; aynı zamanda OpenAI üzerinde güçlü bir kontrol ve ekonomik pay arayışı içinde olduğunu gösteriyor. Savitt ayrıca Musk’ın yapay zekâ teknik altyapısını yeterince anlamadığı yönünde de sert bir değerlendirme yaptı.
OpenAI tarafı, Musk’ın 2018’de ayrıldıktan sonra şirketin ticari hamlelerine uzun süre ciddi bir itiraz göstermediğini savunuyor. Özellikle Microsoft’un 2019’da OpenAI’a 1 milyar dolar yatırım yapmasına Musk’ın o dönem karşı çıkmadığı vurgulandı. OpenAI’a göre Musk’ın asıl rahatsızlığı, ChatGPT’nin 2022’de küresel başarı kazanması ve OpenAI’ın yapay zekâ yarışının merkezine yerleşmesinden sonra başladı.
Savitt, bu durumu “başarı sonrası hazımsızlık” olarak çerçeveledi. OpenAI tarafı ayrıca Musk’ın OpenAI’a karşı dava açmadan önce kendi kâr amaçlı yapay zekâ şirketi xAI’ı kurduğunu ve bugün aynı pazarda OpenAI ile rekabet ettiğini hatırlattı.
OpenAI’ın savunmasındaki önemli noktalardan biri de şirketin nonprofit misyonunu tamamen terk etmediği iddiası. Savitt, OpenAI’ın orijinal kâr amacı gütmeyen vakfının hâlâ şirket üzerinde kontrol sahibi olduğunu ve ticari yapıdan elde edilen kaynakların kamu yararına kullanılmaya devam ettiğini söyledi. Şirkete göre bugünkü karmaşık yapı, büyük yapay zekâ modellerini geliştirmek için gereken sermayeyi toplamak ile kuruluş misyonunu korumak arasında kurulmuş bir denge.
Microsoft da davada sanıklar arasında yer alıyor. Musk, Microsoft’un OpenAI’ın kuruluş misyonundan uzaklaşmasına destek olduğunu ve şirket üzerinde perde arkasında etkili olduğunu iddia ediyor. Microsoft’un avukatı Russell Cohen ise bu anlatıya karşı çıkarak Musk’ın Microsoft’un OpenAI ile ilişkisine ChatGPT başarısına kadar ciddi bir itiraz getirmediğini savundu.
Cohen ayrıca, 2023 yılında Sam Altman’ın kısa süreliğine görevden alınması sırasında Microsoft’un perde arkasından her şeyi yönettiği iddiasını da reddetti. Microsoft’a göre o dönem şirket de büyük bir belirsizlik içindeydi ve CEO Satya Nadella yaşanan gelişmelerden önceden haberdar değildi.
Davada antitröst iddiaları da bulunuyor ancak ilk aşamada esas olarak nonprofit misyon, kâr amaçlı dönüşüm ve sözleşme ihlali iddiaları ele alınacak. Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers, antitröst başlıklarının ayrı bir aşamada değerlendirilebileceğini ancak bunun kesin olmadığını belirtti.
Musk, davada OpenAI ve Microsoft’tan 150 milyar dolardan fazla tazminat talep ediyor. Ayrıca Sam Altman’ın OpenAI yönetim kurulundan çıkarılmasını ve şirketin kâr amaçlı yapıya geçişinin geri alınmasını istiyor. Musk’a göre kazanılacak tazminat, OpenAI’ın nonprofit yapısına aktarılmalı.
Davanın sonucu OpenAI’ın geleceği açısından kritik olabilir. Şirketin bugün yaklaşık 730 milyar dolar değerlemeye sahip olduğu belirtiliyor ve olası bir halka arz sürecine hazırlandığı konuşuluyor. Eğer Musk lehine güçlü bir karar çıkarsa, OpenAI’ın kurumsal yapısı, yatırım stratejisi ve halka arz planları ciddi şekilde zorlanabilir.
Dava, dokuz kişilik jüri önünde görülüyor ve yaklaşık dört hafta sürmesi bekleniyor. Jürinin kararı tavsiye niteliğinde olacak; nihai yaptırımlar ve olası tazminat kararları ise Yargıç Rogers tarafından belirlenecek. Rogers, daha önce Apple’ın App Store üzerindeki kontrolüne ilişkin yüksek profilli davaya da bakmıştı.
Duruşmanın ilk günü yalnızca hukuki argümanlarla değil, Musk ve Altman arasındaki kişisel gerilimle de gündeme geldi. Musk’ın X üzerinden Altman’a yönelik yaptığı sert paylaşımlar mahkeme salonuna taşındı. Musk, duruşma başlamadan önce OpenAI, Sam Altman ve dava hakkında çok sayıda paylaşım yapmış; Altman için “Scam Altman”, Greg Brockman için ise alaycı ifadeler kullanmıştı.
Yargıç Rogers, Musk’ı sosyal medya kullanımı konusunda uyardı ve taraflardan mahkeme dışındaki açıklamaları minimumda tutmalarını istedi. Musk, yalnızca OpenAI’ın çevrim içi açıklamalarına yanıt verdiğini söylese de yargıç, hem Musk’tan hem de Altman’dan sürece “temiz bir sayfa” ile devam etmelerini istedi.
Mahkeme atmosferi de davanın ağırlığını gösteriyordu. Musk ve Altman, güvenlik gerekçesiyle mahkemeye özel girişlerden alındı. Avukatlar, gazeteciler ve izleyiciler yoğun güvenlik kontrollerinden geçerken, duruşmanın normalde sakin olan Oakland şehir merkezinde ciddi ilgi topladığı aktarıldı.
Güvenlik önlemlerinin artmasında, yakın zamanda yapay zekâ karşıtı olduğu belirtilen bir kişinin Altman’ın San Francisco’daki evine saldırı girişiminde bulunması da etkili oldu. Bu nedenle dava, yalnızca teknoloji sektörünün değil, yapay zekâya yönelik artan toplumsal tepkinin de gölgesinde başladı.
Kaynak metinde dikkat çeken bir başka unsur da Musk’ın “hayır kurumu” argümanının kendi bağış geçmişiyle birlikte tartışılmasıydı. Musk’ın kendi vakfı olan Musk Foundation’ın geçmiş yıllarda vergi muafiyeti için gerekli minimum bağış oranlarını karşılamadığı bilgisi, davadaki hayır kurumu söyleminin daha geniş bir bağlamda sorgulanmasına yol açıyor. Bu detay, davanın yalnızca hukuki değil, aynı zamanda kamuoyu algısı açısından da zorlu bir zeminde ilerlediğini gösteriyor.
Duruşmada Musk tarafına destek veren isimler de dikkat çekti. Hollywood’un güçlü menajerlerinden Ari Emanuel, Musk’ın tarafında mahkeme salonunda yer aldı. Emanuel, daha önce Musk liderliğindeki bir yatırımcı grubunun OpenAI’ın nonprofit varlıklarını satın alma girişimini destekleyen isimler arasındaydı. Bu girişim Sam Altman tarafından reddedilmişti.
Tanık listesi de davanın teknoloji dünyasındaki ağırlığını açık biçimde ortaya koyuyor. Elon Musk ve Sam Altman’ın yanı sıra Microsoft CEO’su Satya Nadella, eski OpenAI CTO’su Mira Murati, eski OpenAI yönetim kurulu üyeleri ve şirket çalışanlarının duruşmada ifade vermesi bekleniyor. Bu tanıklıkların, OpenAI’ın kuruluş niyeti, ticari dönüşümü, Microsoft ilişkisi ve şirket içi güç mücadelesi hakkında daha fazla ayrıntı ortaya koyması bekleniyor.
Davanın arka planı 2015’e uzanıyor. O yıl Sam Altman, Musk’a güçlü yapay zekâ geliştirecek ve bunu dünyayla paylaşacak bir araştırma laboratuvarı fikrini sundu. Musk bu fikri konuşmaya değer buldu ve aynı yıl OpenAI, kâr amacı gütmeyen bir yapı olarak kuruldu.
OpenAI’ın ilk döneminde teknoloji açık kaynak mantığıyla paylaşılacaktı. Kurucular, yapay zekânın tek bir şirketin kontrolüne girmesinin tehlikeli olabileceğini savunuyordu. Ancak 2017’ye gelindiğinde şirket içinde açık kaynak yaklaşımının güvenlik açısından riskli olabileceği ve yalnızca bağışlarla büyük model geliştirme yarışında ilerlemenin mümkün olmayacağı daha fazla tartışılmaya başladı.
Bu noktada Musk da kâr amaçlı yapı tartışmalarının içindeydi. Mahkeme dosyasına giren e-postalara göre Musk, 2018’de OpenAI’ın Tesla’ya bağlanmasını önerdi. Musk o dönemde Google’a karşı gerçek bir denge kurulacaksa bunun Tesla’nın süper bilgisayar altyapısıyla mümkün olabileceğini düşünüyordu.
Altman ve diğer kurucular Musk’a bu kontrolü vermeyi kabul etmeyince Musk OpenAI’dan ayrıldı ve finansal desteğini çekti. OpenAI daha sonra Microsoft’tan büyük yatırım aldı, teknolojilerini lisansladı ve ChatGPT’nin çıkışıyla küresel ölçekte büyük bir ticari başarı yakaladı.
Bugün OpenAI, 4 binden fazla çalışanı, dünya genelindeki ofisleri, Microsoft ve diğer büyük teknoloji şirketleriyle yaptığı altyapı anlaşmaları ve yüz milyarlarca doları bulabilecek veri merkezi planlarıyla yapay zekâ endüstrisinin merkezinde yer alıyor.
Musk ise OpenAI’dan ayrıldıktan sonra kendi AI şirketi xAI’ı kurdu. Daha sonra xAI’ı SpaceX çatısına taşıdı. SpaceX’in de bu yıl halka arz edilmesi ve 1.5 trilyon dolara kadar değerlemeye ulaşabileceği belirtiliyor. Musk’ın bu davayla aynı dönemde SpaceX’in yatırımcılara halka arz planlarını anlatmaya hazırlanması, sürecin teknoloji dünyasındaki daha büyük güç mücadelesiyle iç içe geçtiğini gösteriyor.
Bu dava, yalnızca geçmişte verilen sözlerin tutulup tutulmadığına dair bir hukuki tartışma değil. Aynı zamanda yapay zekânın hangi kurumsal yapı altında geliştirileceği, kamu yararı ile ticari sermaye arasındaki dengenin nasıl kurulacağı ve teknoloji devlerinin AI üzerindeki kontrolünün nereye kadar uzanacağı sorularını da gündeme taşıyor.
İlk gün büyük ölçüde Musk’ın OpenAI’ın kuruluş hikâyesine dair anlatısına ayrıldı. Musk’ın tanıklığı çarşamba günü devam edecek. OpenAI avukatlarının çapraz sorguda Musk’ın geçmişteki kâr amaçlı yapı tartışmalarındaki rolünü, Tesla bağlantısı talebini, OpenAI üzerindeki kontrol isteğini, xAI ile rekabetini ve hayır kurumu argümanındaki çelişkileri daha sert biçimde gündeme getirmesi bekleniyor.
Elon Musk, OpenAI ve Microsoft’u temsil eden avukatlar kimler?
Kaynak: NYTimes.com
Dava gelişmeleri devam edecek
FounderN, Türkiye’nin girişim ve teknoloji haber platformudur.
LinkedIn | Instagram | FounderN 09:13 Bülteni | FounderN Daily
